Dział: Wiedza praktyczna

Ostra biegunka infekcyjna wciąż pozostaje poważną jednostką chorobową. Najczęstszymi przyczynami biegunki są rotawirusy i norowirusy, rzadziej bakterie. Szczegółowa diagnostyka mikrobiologiczna u większości pacjentów bez niedoboru odporności nie jest konieczna, gdyż jej poznanie nie zmienia podstawowych zasad leczenia obejmującego nawodnienie, które stanowi podstawę leczenie i powinno być prowadzone drogą doustną, żywienie oraz ewentualne leczenie farmakologiczne. Najlepszym sposobem leczenia wydaje się połączenie probiotykoterapii z podażą doustnych płynów nawadniających. Przeprowadzone metaanalizy (szczególnie te oparte o analizę pacjentów pediatrycznych) wskazują, że podaż probiotyku równolegle ze standardowym postępowaniem (nawadnianiem doustnym) dzieciom chorym na ostrą biegunkę o umiarkowanym nasileniu skrócił czas trwania choroby średnio o 1 dobę w porównaniu z samym nawadnianiem doustnym. Dodatkowo odnotowano również, że podaż S. boulardii zapobiega występowaniu biegunki podróżnych, zmniejsza liczbę stolców biegunkowych oraz ryzyko wystąpienia biegunki trwającej dłużej niż 7 dni, a w przypadku wystąpienia ostrej biegunki rotawirusowej u najmłodszych dzieci (do 5 roku życia) skraca także czas hospitalizacji. Dlatego też towarzystwa naukowe zalecają stosowanie probiotyków jako uzupełnienie terapii w przebiegu biegunki infekcyjnej. Jednocześnie podkreśla się, że dowiedzioną skuteczność posiadają tylko dwa szczepy S. boulardii oraz L. rhamnosus GG.

Przewlekła dyspepsja jest jednym z najczęściej rozpoznawanych zaburzeń czynnościowych przewodu pokarmowego charakteryzującym się uporczywymi lub nawracającymi dolegliwościami w nadbrzuszu, takimi jak uczucie pełności, wczesnej sytości, ból lub dyskomfort w nadbrzuszu oraz pieczenie w nadbrzuszu. Dane epidemiologiczne wskazują, że przewlekła dyspepsja dotyka nawet 20–30% populacji dorosłych, z czego znaczna część przypadków towarzyszy chorobie refluksowej przełyku (GERD). U pacjentów z przewlekłą dyspepsją często obserwuje się współistnienie zaburzeń motoryki żołądka, które są wspólnym czynnikiem etiologicznym choroby refluksowej przełyku i dyspepsji czynnościowej. Objawy mogą utrzymywać się mimo stosowania leków hamujących wydzielanie kwasu, co wskazuje na potrzebę terapii przyczynowej ukierunkowanej na motorykę przewodu pokarmowego. Leczenie farmakologiczne najczęściej ukierunkowane jest na działanie antysekrecyjne za pomocą inhibitorów pompy protonowej (PPI). Wprowadzane są także nowe inhibitory kompetycyjne pompy potasowej (PCAB), takie jak wonoprazan czy tegoprazan, które wykazują wyższą skuteczność w kontroli wydzielania kwasu. Jednakże u pacjentów z przewlekłą dyspepsją i opóźnionym opróżnianiem żołądka leczenie hamujące wydzielanie kwasu może być niewystarczające. Skuteczność inhibitorów pompy protonowej (PPI) w leczeniu dyspepsji czynnościowej jest umiarkowana – poprawę kliniczną uzyskuje ok. 30–45% pacjentów, natomiast 55–70% chorych nie osiąga istotnej odpowiedzi na leczenie. Efekt terapeutyczny jest wyraźniejszy w podtypie zespołu bólu w nadbrzuszu (EPS) niż w podtypie zespołu poposiłkowego (PDS). Ciężkość GERD zależy od dysfunkcji LES, a także od rodzaju refluksatu cofanego z żołądka. Refluksat nie zawsze jest kwaśny, może być słabo kwaśny, mieszany lub zasadowy i wówczas skuteczność PPI jest niska. W tym wskazaniu istotną rolę odgrywa itopryd – prokinetyk działający poprzez blokadę obwodowych receptorów dopaminowych D₂ oraz hamowanie acetylocholinoesterazy. W randomizowanych badaniach klinicznych u pacjentów z dyspepsją czynnościową odsetek istotnej poprawy objawów po 4–8 tygodniach leczenia wynosił 57–64% w grupie itoprydu w porównaniu z 41–45% w grupie placebo (bezwzględna różnica 15–20%). W populacji chorych z GERD dodanie itoprydu do terapii PPI zwiększało odsetek odpowiedzi klinicznej do ok. 70–75% vs. 55–60% przy monoterapii PPI (różnica ok. 15–20%). U pacjentów z nakładaniem się objawów dyspepsji i GERD terapia skojarzona (PPI + itopryd) prowadziła do większej redukcji objawów poposiłkowych i zalegania treści żołądkowej niż samo leczenie hamujące wydzielanie kwasu. Ustąpienie objawów było istotnie większe w grupie otrzymującej pantoprazol z itoprydem – 74,5% – niż w grupie leczonej samym pantoprazolem – 62,5% po 4 tygodniach terapii.

Mikroskopowe zapalenie jelita grubego (ang. microscopic colitis – MC) jest chorobą zapalną jelita i częstą przyczyną przewlekłej wodnistej biegunki, zwłaszcza u starszych pacjentów. W badaniu endoskopowym obraz makroskopowy MC jest prawidłowy, a rozpoznanie wymaga oceny histopatologicznej. Choroba obejmuje trzy różne podtypy: limfocytowe zapalenie jelita grubego (ang. lymphocytic colitis – LC), kolagenowe zapalenie jelita grubego (ang. collagenous colitis – CC) oraz niepełne MC, różniące się cechami histopatologicznymi. Niektórzy chorzy osiągają spontaniczną remisję, podczas gdy inni mogą wymagać długotrwałej terapii podtrzymującej.

Polisacharydy z grzybów Lentinula edodes (shiitake) mogą stymulować produkcję krótkołańcuchowych kwasów tłuszczowych, aktywność makrofagów i limfocytów oraz modulować odpowiedź zapalną, natomiast bioaktywne związki z Hericium erinaceus (soplówka jeżowata) mają potencjał, aby wspierać neuroplastyczność, funkcje poznawcze, regulację nastroju oraz równowagę mikrobioty jelitowej. Łączenie tych właściwości grzybowych z działaniem probiotycznym (np. L. plantarum PL3) w formułach mykobiotyków może sprzyjać modulowaniu mikrobioty, modulowaniu odpowiedzi immunologicznej i wspieraniu funkcjonowania osi jelito–mózg, choć potrzebne są dalsze badania w celu ustalenia optymalnych dawek i ich potencjalnego znaczenia klinicznego.

Choroby wątroby stanowią istotny problem zdrowia publicznego, a ich częstość występowania systematycznie rośnie, szczególnie w związku z narastającą epidemią otyłości, zespołu metabolicznego oraz utrzymującym się wysokim spożyciem alkoholu. Do najczęstszych schorzeń należą: metaboliczna stłuszczeniowa choroba wątroby (MASLD), alkoholowa choroba wątroby (ALD), polekowe uszkodzenie wątroby (DILI) oraz przewlekłe wirusowe zapalenia wątroby. W praktyce lekarza podstawowej opieki zdrowotnej kluczowe znaczenie ma wczesna identyfikacja pacjentów z grup ryzyka oraz wdrożenie leczenia przyczynowego i terapii wspomagającej. Sylimaryna charakteryzuje się korzystnym profilem bezpieczeństwa i jest dobrze tolerowana, a działania niepożądane występują rzadko i mają zwykle łagodny charakter. Z tego względu może stanowić element terapii wspomagającej w leczeniu przewlekłych chorób wątroby w praktyce lekarza podstawowej opieki zdrowotnej, szczególnie w połączeniu z leczeniem przyczynowym i modyfikacją stylu życia.

Filgotynib jest selektywnym inhibitorem kinazy janusowej 1 (JAK1) stosowanym w leczeniu aktywnego umiarkowanego do ciężkiego wrzodziejącego zapalenia jelita grubego (WZJG). Ze względu na doustną podaż raz dziennie, szybki efekt kliniczny, niski potencjał interakcji lekowych oraz brak immunogenności filgotynib stanowi wartościową opcję terapeutyczną u odpowiednio dobranych chorych. Największą korzyść kliniczną obserwuje się przy jego wcześniejszym zastosowaniu w sekwencji leczenia, choć skuteczność leku utrzymuje się również u pacjentów uprzednio eksponowanych na leczenie biologiczne lub inne inhibitory JAK. W artykule omówiono miejsce filgotynibu w terapii WZJG, zasady dawkowania, przygotowania do leczenia i monitorowania terapii oraz najważniejsze aspekty bezpieczeństwa, w tym ryzyko sercowo-naczyniowe, nowotworowe oraz zagadnienia związane z ciążą i karmieniem piersią. Dostępne dane wskazują, że filgotynib cechuje się korzystnym i przewidywalnym profilem bezpieczeństwa, jednak jego stosowanie wymaga starannej kwalifikacji chorego oraz indywidualnej oceny korzyści i ryzyka. W praktyce klinicznej filgotynib należy postrzegać jako skuteczną i wygodną opcję leczenia dla wybranych pacjentów z WZJG.

Cholestaza stanowi zespół objawów wynikających z zaburzeń produkcji lub przepływu żółci z wątroby do dwunastnicy. Stan ten wiąże się często z występowaniem symptomów znacząco wpływających na jakość życia chorego, jak uporczywy niepoddający się leczeniu świąd, żółtaczka czy przewlekłe zmęczenie. W przypadku jej wystąpienia, zwłaszcza u dzieci, szczególnie istotne jest szybkie postawienie trafnej diagnozy. Nieleczona prowadzi do marskości wątroby i konieczności transplantacji tego narządu. W diagnostyce cholestazy coraz większe znaczenie mają badania genetyczne. Liczba tak uwarunkowanych przewlekłych chorób wątroby stale się zwiększa. W diagnostyce różnicowej warto wziąć pod uwagę postępującą rodzinną cholestazę wewnątrzwątrobową oraz zespół Alagille’a. Aktualnie chorzy mogą skorzystać z nowoczesnej farmakoterapii refundowanej w naszym kraju w ramach programów lekowych NFZ. W obu przypadkach są to preparaty należące do grupy odwracalnych, selektywnych inhibitorów transporterów kwasów żółciowych w jelicie krętym. Leczenie w programach lekowych jest bezterminowe, co w przypadku konieczności jego kontynuowania często generuje trudności związane z procesem przejścia pacjentów z pionu pediatrycznego do pionu dla dorosłych. Aktualnie w Polsce brak jest ustalonych procedur tego procesu.

Zespół jelita drażliwego (IBS) jest częstym zaburzeniem osi jelitowo-mózgowej, istotnie obniżającym jakość życia i generującym znaczne koszty opieki zdrowotnej. Coraz więcej danych wskazuje, że u części chorych kluczową rolę w nasilaniu objawów odgrywa dysbioza jelitowa. Artykuł omawia mechanizmy łączące zaburzenia mikrobioty z objawami IBS ze szczególnym uwzględnieniem modelu poinfekcyjnego IBS oraz przedstawia strategie odbudowy eubiozy, w tym szczególnie probiotykoterapię. Podkreślono, że skuteczność probiotyków jest szczepozależna i powinna opierać się na preparatach o potwierdzonych danych klinicznych. Wśród najlepiej przebadanych kompozycji wskazano wieloszczepową formułę Claudio De Simone, dla której w badaniach randomizowanych wykazano redukcję bólu i wzdęć oraz poprawę jakości życia u wybranych pacjentów.