Dział: Wiedza praktyczna

Wywiad z profesorami Tomaszem Banasiewiczem i Wojciechem Marliczem

Stan zdrowia jelit stanowi fundament prawidłowego funkcjonowania całego organizmu. Codzienne wybory żywieniowe, przewlekły stres i szybkie tempo życia sprzyjają jednak zaburzeniom mikrobioty oraz zwiększonej przepuszczalności bariery jelitowej. W takich warunkach sięganie po odpowiednio dobrane suplementy może wspierać utrzymanie prawidłowego ekosystemu jelitowego. Uzupełniając dietę w błonnik, szczególnie warto wybierać jego frakcje rozpuszczalne, które podlegają fermentacji przez mikrobiotę. Jednym z takich błonników jest arabinogalaktan, który dodatkowo wykazuje korzystny wpływ na odporność. Podobne działanie obserwujemy także w przypadku colostrum bovinum. Obie substancje przyczyniają się do poprawy integralności bariery jelitowej, a badania z wykorzystaniem arabinogalaktanu dodatkowo wykazują jego korzystny wpływ na modulację mikrobioty. Choć żadne oficjalne wytyczne naukowe nie uwzględniają suplementacji arabinogalaktanu czy colostrum, to wydaje się, że warto znać ich udowodnione właściwości, gdyż mogą być pomocnym uzupełnieniem farmakoterapii i/lub dietoterapii dla wielu pacjentów. 

W Polsce średni czas, który upływa od wystąpienia pierwszych objawów do rozpoznania celiakii (CD), to ponad 7 lat. Choć na tle innych krajów europejskich nie jest to wynik najgorszy, ponieważ w skali międzynarodowej opóźnienie diagnostyczne waha się od ok. 6 lat w Danii do nawet 13 lat w Wielkiej Brytanii, to okres oczekiwania na rozpoznanie CD w naszym kraju wciąż należy uznać za zdecydowanie zbyt długi. Czy nie jest to paradoks, mając na uwadze fakt, że CD jest jedną z najczęstszych chorób autoimmunizacyjnych, znamy jej czynnik sprawczy (gluten), a diagnostyka opiera się na narzędziach o bardzo wysokiej czułości i swoistości? Od lat dysponujemy również jasno sformułowanymi wytycznymi dotyczącymi rozpoznawania CD, a mimo to pacjenci szukają diagnozy tak długo. Główną przyczyną powyższego paradoksu jest bardzo zróżnicowany obraz kliniczny celiakii, z postaciami subklinicznymi i nieklasycznymi, w których dominują niespecyficzne objawy pozajelitowe. Symptomy te często są mylone z innymi schorzeniami, takimi jak zespół jelita drażliwego (IBS), depresja, osteoporoza, przewlekłe zmęczenie czy anemia. Znaczącą rolę w długości opóźnienia diagnostycznego może również odgrywać niewystarczająca czujność diagnostyczna oraz niski poziom wiedzy na temat nietypowych manifestacji CD wśród lekarzy pierwszego kontaktu (POZ) i pielęgniarek. Dlaczego tak ważna jest poprawa diagnostyki CD w Polsce? Nierozpoznana – i tym samym nieleczona celiakia – prowadzi do szeregu poważnych konsekwencji. Należą do nich pogorszenie jakości życia pacjentów, zwiększone ryzyko wystąpienia ciężkich powikłań, w tym chorób nowotworowych oraz utrzymywanie się przewlekłych niedoborów żywieniowych. Dodatkowo generuje również znaczne koszty ekonomiczne dla systemu opieki zdrowotnej. Dlatego w niniejszym opracowaniu wskazujemy najczęstsze sytuacje i błędy diagnostyczne w CD z uwzględnieniem najnowszych wytycznych ESsCD 2025, które umożliwiają w wybranych sytuacjach odstąpienie od biopsji u dorosłych poniżej 45. roku życia. 

Wywiad z dr. n. med. Łukaszem Pawlińskim
 

Zapalenie zbiornika jelitowego jest najczęstszym powikłaniem po rekonstrukcyjnej proktokolektomii. Zabieg jest związany z wytworzeniem zbiornika jelitowego z jelita krętego (ang. pouch) i jego połączeniem z odbytem (ang. proctocolectomy with ileal pouch–anal anastomosis – IPAA). Problem ten dotyczy ok. 5–59% pacjentów i istotnie pogarsza jakość życia. Dysbioza w zbiorniku jelita krętego odgrywa kluczową rolę w rozwoju choroby, sprzyjając zapaleniu błony śluzowej i zaburzeniom funkcji bariery nabłonkowej. Diagnoza opiera się na obrazie klinicznym oraz wynikach endoskopii z biopsją, a do oceny nasilenia choroby stosuje się wskaźnik aktywności choroby zapalenia zbiornika jelitowego (ang. Pouchitis Disease Activity Index – PDAI). Antybiotyki, takie jak cyprofloksacyna i metronidazol, pozostają leczeniem pierwszego rzutu, pozwalającym osiągnąć remisję u większości pacjentów. Istotnym wyzwaniem dla klinicystów jest wysoki odsetek nawrotów choroby i zapalenie zbiornika oporne na antybiotyki. W leczeniu przyczynowym istotną rolę odgrywają terapie ukierunkowane na mikroflorę. Skuteczne, wieloszczepowe probiotyki – zawierające formułę Claudio De Simone – wykazują silne działanie utrzymujące remisję i zapobiegające nawrotom. Nowe strategie, w tym przeszczep mikroflory jelitowej i immunomodulatory, mogą być korzystne w przypadku chorób opornych na leczenie. Jasno sprecyzowane algorytmy diagnostyczny i terapeutyczny mogą mieć zasadnicze znaczenie dla optymalizacji wyników leczenia zapalenia zbiornika i zapobiegania nawrotom.

Psychogastroenterologia to dziedzina integrująca gastroenterologię, psychologię, neurobiologię i nauki o zachowaniu – dynamicznie przekształca sposób rozumienia zaburzeń czynnościowych przewodu pokarmowego, dziś formalnie określanych jako zaburzenia interakcji osi jelitowo-mózgowej (ang. disorders of gut–brain interaction – DGBI). Do najczęstszych należą zespół jelita nadwrażliwego (IBS), dyspepsja czynnościowa (FD), czynnościowe zaburzenia defekacji, czynnościowe bóle brzucha, wzdęcia, zaparcia i biegunki. Tradycyjnie DGBI postrzegano jako zaburzenia stricte czynnościowe, pozbawione jednoznacznych korelatów organicznych. Współczesne badania, jak również najnowsze koncepcje teoretyczne, np. psychobiologiczny model DGBI (2025), dowodzą jednak, że stanowią one złożone, wieloczynnikowe choroby przewlekłe, w których dochodzi do zaburzenia interakcji pomiędzy układem nerwowym, odpornościowym, hormonalnym, mikrobiotą jelitową i czynnikami psychospołecznymi. Możliwość modulacji osi mózgowo-trzewnej ma istotne konsekwencje kliniczne, a jedne z najlepiej udokumentowanych terapii, to te ukierunkowane na modyfikację zachowania, percepcji, lęku i unikania, a nie wyłącznie modulowanie motoryki czy funkcji sekrecyjnej przewodu pokarmowego.

14–15 listopada 2025 roku w Poznaniu odbyła się druga edycja konferencji „Przewód pokarmowy – wspólne wyzwania. Gastroenterologia i chirurgia”, pod kierownictwem naukowym prof. Piotra Edera oraz prof. Tomasza Banasiewicza.

Leki małocząsteczkowe, m.in. modulatory dla sfingozyno-1-fosforanu (S1P), stanowią jedną z najnowszych opcji terapeutycznych we wrzodziejącym zapaleniu jelita grubego (WZJG). Agonistyczne działanie modulatorów S1P powoduje zahamowanie migracji komórek układu immunologicznego z węzłów chłonnych oraz ze śledziony do układu krążenia, a co za tym idzie – do pozostałych tkanek, w tym zmienionej zapalnie błony śluzowej jelita, powodując zmniejszenie stanu zapalnego w jej obrębie. Jednym z przedstawicieli tej grupy leków jest ozanimod – modulator receptorów S1PR1 i S1PR5 – wykorzystywany również do leczenia postaci rzutowo-remisyjnej stwardnienia rozsianego. Ozanimod jest pierwszym zarejestrowanym modulatorem S1P do stosowania w umiarkowanej i ciężkiej postaci WZJG u chorych dorosłych, którego skuteczność w tym wskazaniu została potwierdzona w dwóch randomizowanych, podwójnie zaślepionych, kontrolowanych placebo, wieloośrodkowych badaniach klinicznych: 32-tygodniowym badaniu fazy 2 (TOUCHSTONE) oraz 52-tygodniowym badaniu fazy 3 (True North). W niniejszym opracowaniu omówiony został mechanizm działania ozanimodu oraz jego obecne miejsce w praktyce klinicznej u pacjentów z WZJG, ze szczególnym naciskiem na skuteczność i bezpieczeństwo stosowania.