Dział: Wiedza praktyczna

Niealkoholowa stłuszczeniowa choroba wątroby (NAFLD), często nazywana wątrobową manifestacją zespołu metabolicznego, jest związana z nadmiernym gromadzeniem tłuszczu w obrębie hepatocytów i obecnie to jedna z wiodących przyczyn zaburzeń funkcji wątroby u ludzi w krajach wysokorozwiniętych, gdzie stanowi nie tylko istotny problem kliniczny, ale również społeczny. Pierwotna koncepcja etiopatogenetyczna NAFLD zakładała występowanie tzw. dwóch uderzeń. Współcześnie odchodzi się od wspomnianej koncepcji w kierunku etiopatogenezy wieloczynnikowej (koncepcja wielu uderzeń), gdzie istotnym czynnikiem są zaburzenia w zakresie mikrobioty, określane mianem dysbiozy jelitowej. Pierwszym krokiem w terapii NAFLD/MAFLD niezmiennie pozostaje zadbanie o odpowiedni styl życia. Z uwagi na funkcjonalną zależność jelit oraz wątroby modulacja tej osi poprzez podaż odpowiedniego zestawu mikroorganizmów o korzystnym wpływie na organizm człowieka ma zastosowanie w przebiegu NAFLD, zarówno w populacji osób dorosłych, jak i u dzieci.

Leczenie pacjentów z chorobą Leśniowskiego-Crohna o nasileniu umiarkowanym do ciężkiego (ang. Crohn’s disease – CD) wciąż stanowi wyzwanie. Opcje terapeutyczne obejmują steroidy, leki immunosupresyjne oraz leki biologiczne: przeciwciała anty-TNFα, wedolizumab i ustekinumab. Ustekinumab jest przeciwciałem monoklonalnym blokującym podjednostkę p40 IL-12 i IL-23. Wykazano jego skuteczność i bezpieczeństwo w leczeniu CD w randomizowanych badaniach klinicznych. Lek jest obecnie zatwierdzony do leczenia pacjentów dorosłych z CD, którzy nie przyjmowali wcześniej leków biologicznych, oraz tych, którzy byli już leczeni takimi preparatami, jednak do tej pory nie jest dostępny szczegółowy i zatwierdzony algorytm terapeutyczny. Celem tego przeglądu jest przedstawienie najnowszych i zaktualizowanych danych dotyczących skuteczności i bezpieczeństwa ustekinumabu w leczeniu pacjentów z CD o nasileniu umiarkowanym do ciężkiego.

Wraz ze wzrostem średniej długości życia coraz częściej w praktyce klinicznej mamy do czynienia z wielochorobowością i polipragmazją, które w szczególności dotyczą pacjentów w starszym wieku. W procesie starzenia obserwuje się osłabienie mechanizmów naprawczych, zaburzenia procesu apoptozy, zwiększony wpływ stresu oksydacyjnego, uszkodzenie i wzrost przepuszczalności barier obronnych organizmu oraz zaburzenia w odpowiedzi zapalnej. Zapalenia jelit występujące w grupie starszych pacjentów cechuje zazwyczaj podobna symptomatologia jak u osób młodych, obowiązują też te same zasady diagnostyki, natomiast postępowanie terapeutyczne może wiązać się z pewnymi odrębnościami ze względu na zwiększone ryzyko występowania działań niepożądanych i interakcji lekowych. W artykule przedstawiono specyfikę wybranych zapaleń jelit w grupie starszych pacjentów, w tym wrzodziejącego zapalenia jelita grubego i choroby Leśniowskiego-Crohna, mikroskopowego zapalenia jelita grubego, niedokrwiennego i polekowego zapalenia jelit oraz zapalenia wywołanego zakażeniem Clostridioides difficile. Szczególną uwagę zwrócono na bezpieczeństwo stosowanych w terapii leków i możliwe powikłania, uwzględniając przy tym aspekt onkologiczny. Podkreślono związki pomiędzy lekami często stosowanymi przewlekle przez starszych pacjentów a występowaniem zapaleń jelit.

Nowotwory podścieliskowe przewodu pokarmowego (ang. Gastrointestinal Stromal Tumors – GISTs) to rzadkie, zwykle bezobjawowe i często przypadkowo diagnozowane guzy, które rozpoznaje się na podstawie badań obrazowych, endoskopii i endosonografii (EUS). Analiza pobranych bioptatów pod kątem obecności częstej mutacji receptora kinazy tyrozynowej daje możliwość zastosowania ukierunkowanej terapii systemowej jego inhibitorami. W ostatnich latach nastąpił istotny rozwój metod leczenia, co pozwala na indywidualizację podejścia do pacjenta oraz poprawę rokowania w zaawansowanych postaciach choroby.

Połączenie żołądkowo-przełykowe jest wyspecjalizowanym obszarem składającym się z dolnego zwieracza przełyku (lower esophageal sphincter – LES) i sąsiadujących z nim struktur anatomicznych żołądka i odnóg przepony. Wszystkie te struktury działają w skoordynowany sposób, umożliwiając sprawne przedostanie się pokarmu do żołądka, zapobiegając jednocześnie cofaniu się jego treści do przełyku. Ta sama strefa umożliwia również wsteczny przepływ powietrza i treści żołądkowej do przełyku podczas odbijania i wymiotów. Precyzyjna czynność LES bywa zaburzona przez obniżenie ciśnienia, obecność przepukliny rozworu przełykowego czy przemijające relaksacje dolnego zwieracza przełyku (transient lower esophageal spincter relaxation – tLESR), które mogą predysponować do choroby refluksowej przełyku (gastroesophageal reflux disease – GERD). Prawidłową czynność struktur górnego odcinka przewodu pokarmowego regulują leki prokinetyczne, m.in. bezpieczny lek nowej generacji – itopryd, a terapia łączona inhibitorem pompy protonowej (IPP) i prokinetykiem stanowi leczenie przyczynowe GERD.

Zgodnie z aktualnymi IV Kryteriami Rzymskimi IBS jest czynnościową chorobą przewodu pokarmowego, a jej rozpoznanie opiera się na występowaniu nawracającego bólu brzucha. Chociaż patofizjologia IBS nie jest do końca poznana, uważa się, że wynika ona z interakcji pomiędzy predyspozycją genetyczną, uwarunkowaniami psychologicznymi oraz infekcjami żołądkowo-jelitowymi. Pierwszym krokiem w terapii IBS jest modyfikacja stylu życia rozumiana jako zmiana sposobu żywienia, ale też zadbanie o aktywność fizyczną i techniki relaksacyjne. W terapii farmakologicznej najczęściej stosuje się leki przeczyszczające, przeciwbiegunkowe oraz przeciwskurczowe. Ze względu na zaburzenia w składzie bakterii probiotycznych i patogennych w obrębie jelit zastosowanie w łagodzeniu symptomów chorobowych znajduje probiotykoterapia. Zgodnie z zaleceniami Światowej Organizacji Gastroenterologicznej z 2023 r. stosowanie konkretnych szczepów probiotycznych jest efektywne w przebiegu zespołu jelita nadwrażliwego. Na uwagę zasługuje zastosowanie dobrze przebadanych zestawów probiotycznych, takich jak Formuła De Simone.

Nieswoiste choroby zapalne jelit (NChZJ), w tym wrzodziejące zapalenie jelita grubego i choroba Leśniowskiego-Crohna, charakteryzują się przewlekłym przebiegiem, często prowadzą do hospitalizacji, niekiedy wymagają operacji. NChZJ przebiegają w różnego typu rzutach (zaostrzenie lub remisja) niezależnie od stosowania określonego postępowania farmakologicznego uzupełnianego leczeniem dietetycznym, które ma łagodzić uwalnianie czynników prozapalnych, a zwiększać uwalnianie czynników antyzapalnych. Dlatego tak ważne jest leczenie kompleksowe z uwzględnieniem indywidualnie dobranego leczenia uzupełniającego (np. leki osłonowe typu kwas krzemowy koloidalny) oraz żywieniowego.

Zespołem jelita nadwrażliwego (IBS) określamy zaburzenia interakcji jelitowo-mózgowych prowadzące do szeregu objawów ze strony przewodu pokarmowego. Ze względu na niepoznaną i prawdopodobnie wieloczynnikową etiopatogenezę nie dysponujemy skutecznym leczeniem przyczynowym. Terapia IBS polega na postępowaniu niefarmakologicznym (m.in. umiarkowany wysiłek fizyczny, redukcja masy ciała, modyfikacje dietetyczne) oraz podawaniu określonych leków ukierunkowanych na dominujące objawy choroby. Aktualne wytyczne zalecają stosowanie leków rozkurczowych jako terapii z wyboru u pacjentów z IBS z dominującymi dolegliwościami bólowymi. Dostępne dane literaturowe wskazują na korzystny wpływ mebeweryny na zmniejszenie wielu objawów IBS, takich jak bóle i wzdęcia brzucha, nieprawidłowa perystaltyka, biegunki/zaparcia czy nieprawidłowe uformowanie stolca. Mebeweryna poprawia także jakość życia u tych pacjentów, a co istotne, charakteryzuje się wysokim profilem bezpieczeństwa, stanowiąc obiecującą alternatywę dla innych leków rozkurczowych zarejestrowanych w terapii IBS.