Dział: Wiedza praktyczna

Choroby wątroby stanowią istotny problem zdrowia publicznego, a ich częstość występowania systematycznie rośnie, szczególnie w związku z narastającą epidemią otyłości, zespołu metabolicznego oraz utrzymującym się wysokim spożyciem alkoholu. Do najczęstszych schorzeń należą: metaboliczna stłuszczeniowa choroba wątroby (MASLD), alkoholowa choroba wątroby (ALD), polekowe uszkodzenie wątroby (DILI) oraz przewlekłe wirusowe zapalenia wątroby. W praktyce lekarza podstawowej opieki zdrowotnej kluczowe znaczenie ma wczesna identyfikacja pacjentów z grup ryzyka oraz wdrożenie leczenia przyczynowego i terapii wspomagającej. Sylimaryna charakteryzuje się korzystnym profilem bezpieczeństwa i jest dobrze tolerowana, a działania niepożądane występują rzadko i mają zwykle łagodny charakter. Z tego względu może stanowić element terapii wspomagającej w leczeniu przewlekłych chorób wątroby w praktyce lekarza podstawowej opieki zdrowotnej, szczególnie w połączeniu z leczeniem przyczynowym i modyfikacją stylu życia.

Filgotynib jest selektywnym inhibitorem kinazy janusowej 1 (JAK1) stosowanym w leczeniu aktywnego umiarkowanego do ciężkiego wrzodziejącego zapalenia jelita grubego (WZJG). Ze względu na doustną podaż raz dziennie, szybki efekt kliniczny, niski potencjał interakcji lekowych oraz brak immunogenności filgotynib stanowi wartościową opcję terapeutyczną u odpowiednio dobranych chorych. Największą korzyść kliniczną obserwuje się przy jego wcześniejszym zastosowaniu w sekwencji leczenia, choć skuteczność leku utrzymuje się również u pacjentów uprzednio eksponowanych na leczenie biologiczne lub inne inhibitory JAK. W artykule omówiono miejsce filgotynibu w terapii WZJG, zasady dawkowania, przygotowania do leczenia i monitorowania terapii oraz najważniejsze aspekty bezpieczeństwa, w tym ryzyko sercowo-naczyniowe, nowotworowe oraz zagadnienia związane z ciążą i karmieniem piersią. Dostępne dane wskazują, że filgotynib cechuje się korzystnym i przewidywalnym profilem bezpieczeństwa, jednak jego stosowanie wymaga starannej kwalifikacji chorego oraz indywidualnej oceny korzyści i ryzyka. W praktyce klinicznej filgotynib należy postrzegać jako skuteczną i wygodną opcję leczenia dla wybranych pacjentów z WZJG.

Cholestaza stanowi zespół objawów wynikających z zaburzeń produkcji lub przepływu żółci z wątroby do dwunastnicy. Stan ten wiąże się często z występowaniem symptomów znacząco wpływających na jakość życia chorego, jak uporczywy niepoddający się leczeniu świąd, żółtaczka czy przewlekłe zmęczenie. W przypadku jej wystąpienia, zwłaszcza u dzieci, szczególnie istotne jest szybkie postawienie trafnej diagnozy. Nieleczona prowadzi do marskości wątroby i konieczności transplantacji tego narządu. W diagnostyce cholestazy coraz większe znaczenie mają badania genetyczne. Liczba tak uwarunkowanych przewlekłych chorób wątroby stale się zwiększa. W diagnostyce różnicowej warto wziąć pod uwagę postępującą rodzinną cholestazę wewnątrzwątrobową oraz zespół Alagille’a. Aktualnie chorzy mogą skorzystać z nowoczesnej farmakoterapii refundowanej w naszym kraju w ramach programów lekowych NFZ. W obu przypadkach są to preparaty należące do grupy odwracalnych, selektywnych inhibitorów transporterów kwasów żółciowych w jelicie krętym. Leczenie w programach lekowych jest bezterminowe, co w przypadku konieczności jego kontynuowania często generuje trudności związane z procesem przejścia pacjentów z pionu pediatrycznego do pionu dla dorosłych. Aktualnie w Polsce brak jest ustalonych procedur tego procesu.

Zespół jelita drażliwego (IBS) jest częstym zaburzeniem osi jelitowo-mózgowej, istotnie obniżającym jakość życia i generującym znaczne koszty opieki zdrowotnej. Coraz więcej danych wskazuje, że u części chorych kluczową rolę w nasilaniu objawów odgrywa dysbioza jelitowa. Artykuł omawia mechanizmy łączące zaburzenia mikrobioty z objawami IBS ze szczególnym uwzględnieniem modelu poinfekcyjnego IBS oraz przedstawia strategie odbudowy eubiozy, w tym szczególnie probiotykoterapię. Podkreślono, że skuteczność probiotyków jest szczepozależna i powinna opierać się na preparatach o potwierdzonych danych klinicznych. Wśród najlepiej przebadanych kompozycji wskazano wieloszczepową formułę Claudio De Simone, dla której w badaniach randomizowanych wykazano redukcję bólu i wzdęć oraz poprawę jakości życia u wybranych pacjentów.

Wartość diagnostyczna kolonoskopii zależy od właściwego oczyszczenia jelita do badania. Prawidłowe przygotowanie do kolonoskopii determinuje jej większą skuteczność i bezpieczeństwo oraz zmniejszenie kosztów badania. Właściwe przygotowanie nie ogranicza się do doboru odpowiedniego preparatu, ale obejmuje także sposób i czas jego podania. Aktualne wytyczne ESGE zalecają stosowanie roztworów glikolu polietylenowego (PEG) o dużej lub małej objętości, jak również środków niezawierających PEG, ale o potwierdzonej klinicznie skuteczności oczyszczenia jelita – wybór zależy od sytuacji klinicznej. W publikacji zawarto najnowsze badania dotyczące skuteczności oraz bezpieczeństwa stosowania 1-litrowego roztworu PEG z askorbinianem.

Wywiad z profesorami Tomaszem Banasiewiczem i Wojciechem Marliczem

Stan zdrowia jelit stanowi fundament prawidłowego funkcjonowania całego organizmu. Codzienne wybory żywieniowe, przewlekły stres i szybkie tempo życia sprzyjają jednak zaburzeniom mikrobioty oraz zwiększonej przepuszczalności bariery jelitowej. W takich warunkach sięganie po odpowiednio dobrane suplementy może wspierać utrzymanie prawidłowego ekosystemu jelitowego. Uzupełniając dietę w błonnik, szczególnie warto wybierać jego frakcje rozpuszczalne, które podlegają fermentacji przez mikrobiotę. Jednym z takich błonników jest arabinogalaktan, który dodatkowo wykazuje korzystny wpływ na odporność. Podobne działanie obserwujemy także w przypadku colostrum bovinum. Obie substancje przyczyniają się do poprawy integralności bariery jelitowej, a badania z wykorzystaniem arabinogalaktanu dodatkowo wykazują jego korzystny wpływ na modulację mikrobioty. Choć żadne oficjalne wytyczne naukowe nie uwzględniają suplementacji arabinogalaktanu czy colostrum, to wydaje się, że warto znać ich udowodnione właściwości, gdyż mogą być pomocnym uzupełnieniem farmakoterapii i/lub dietoterapii dla wielu pacjentów. 

W Polsce średni czas, który upływa od wystąpienia pierwszych objawów do rozpoznania celiakii (CD), to ponad 7 lat. Choć na tle innych krajów europejskich nie jest to wynik najgorszy, ponieważ w skali międzynarodowej opóźnienie diagnostyczne waha się od ok. 6 lat w Danii do nawet 13 lat w Wielkiej Brytanii, to okres oczekiwania na rozpoznanie CD w naszym kraju wciąż należy uznać za zdecydowanie zbyt długi. Czy nie jest to paradoks, mając na uwadze fakt, że CD jest jedną z najczęstszych chorób autoimmunizacyjnych, znamy jej czynnik sprawczy (gluten), a diagnostyka opiera się na narzędziach o bardzo wysokiej czułości i swoistości? Od lat dysponujemy również jasno sformułowanymi wytycznymi dotyczącymi rozpoznawania CD, a mimo to pacjenci szukają diagnozy tak długo. Główną przyczyną powyższego paradoksu jest bardzo zróżnicowany obraz kliniczny celiakii, z postaciami subklinicznymi i nieklasycznymi, w których dominują niespecyficzne objawy pozajelitowe. Symptomy te często są mylone z innymi schorzeniami, takimi jak zespół jelita drażliwego (IBS), depresja, osteoporoza, przewlekłe zmęczenie czy anemia. Znaczącą rolę w długości opóźnienia diagnostycznego może również odgrywać niewystarczająca czujność diagnostyczna oraz niski poziom wiedzy na temat nietypowych manifestacji CD wśród lekarzy pierwszego kontaktu (POZ) i pielęgniarek. Dlaczego tak ważna jest poprawa diagnostyki CD w Polsce? Nierozpoznana – i tym samym nieleczona celiakia – prowadzi do szeregu poważnych konsekwencji. Należą do nich pogorszenie jakości życia pacjentów, zwiększone ryzyko wystąpienia ciężkich powikłań, w tym chorób nowotworowych oraz utrzymywanie się przewlekłych niedoborów żywieniowych. Dodatkowo generuje również znaczne koszty ekonomiczne dla systemu opieki zdrowotnej. Dlatego w niniejszym opracowaniu wskazujemy najczęstsze sytuacje i błędy diagnostyczne w CD z uwzględnieniem najnowszych wytycznych ESsCD 2025, które umożliwiają w wybranych sytuacjach odstąpienie od biopsji u dorosłych poniżej 45. roku życia.