Przewlekłe zaparcia i ich powikłania proktologiczne, takie jak hemoroidy i szczeliny odbytu, znacząco pogarszają jakość życia. Oprócz standardowych terapii dietetycznej i farmakologicznej stosowanie pochodnych antrachinonowych, wyciągu z kory kasztanowca, oleju rycynowego oraz miejscowej lidokainy może przynosić ulgę objawową. Artykuł omawia mechanizmy działania, wskazania, ograniczenia i bezpieczeństwo stosowania tych środków, podkreślając znaczenie krótkotrwałego stosowania i monitorowania pacjentów.
Dział: Wiedza praktyczna
Aktualnie choroba stłuszczeniowa wątroby stanowi jeden z głównych problemów dotyczących nie tylko populacji dorosłych, lecz także dzieci. Wieloczynnikowe podłoże choroby, która zbyt późno leczona lub nieleczona prowadzi do marskości wątroby i zwiększonego ryzyka raka wątrobowokomórkowego, stała się przedmiotem zainteresowań licznych gremiów medycznych. Detoksykacyjna i metaboliczna funkcja wątroby jest również regulowana przez środowisko mikrobioty jelitowej, a oś jelitowo-wątrobowa stanowi kluczowy element w złożonym mechanizmie symbiozy pomiędzy tymi narządami. Nie mniej ważna jest rola kwasów żółciowych, które nie tylko wspomagają trawienie i wchłanianie produktów pokarmowych, ale także utrzymują równowagę i skład mikrobioty jelitowej, zapobiegają kamicy dróg żółciowych, wykazują działanie hepatoprotekcyjne, antyapoptotyczne i immunomodulujące wobec wątroby. W połączeniu z odpowiednią suplementacją probiotykami o ukierunkowanym, korzystnym działaniu na barierę jelitową i regulację metabolizmu mogą stanowić łącznie atrakcyjną metodę profilaktyki i leczenia choroby stłuszczeniowej wątroby.
Ból brzucha to jedna z najczęściej zgłaszanych przez pacjentów dolegliwości, zarówno w gabinecie lekarza POZ, jak i u gastroenterologa. Problem jest powszechny i stanowi duże wyzwanie diagnostyczno-terapeutyczne. „Czynnościowy” ból brzucha (FACP) może współistnieć samodzielnie oraz stanowić objaw innych schorzeń. Nadal w pełni nie wyjaśniono jego etiologii, natomiast według aktualnych danych może on wynikać z zaburzeń interakcji osi mózgowo-jelitowej, dysbiozy, nadwrażliwości trzewnej, zaburzeń motoryki jelit oraz aktywacji immunologicznej skutkującej przewlekłym stanem zapalnym o niewielkim nasileniu. Wytyczne rekomendują jako lek pierwszego rzutu preparat spazmolityczny. W przypadku jego niezadowalającej skuteczności można go zamienić na substancje o innym mechanizmie działania. Jako leczenie wspomagające korzyść może przynieść dodanie do terapii metamizolu. U niektórych chorych korzystne może okazać się wprowadzenie do terapii niewielkich dawek trójpierścieniowych leków przeciwdepresyjnych, selektywnych inhibitorów zwrotnego wychwytu serotoniny lub pregabaliny. Dostępne dane literaturowe dotyczące naszego kraju wskazują drotawerynę jako najczęściej przepisywany lek rozkurczowy, gdzie zarówno lekarze POZ, jak i pacjenci określają go jako skuteczny i bezpieczny w terapii bólów brzucha. Warto podkreślić konieczność dalszej edukacji środowiska farmaceutów, jak i samych pacjentów w rozpoznawaniu objawów alarmowych i właściwego określania czasu konieczności konsultacji lekarskiej.
Zespół jelita drażliwego (ang. irritable bowel syndrome – IBS) to przewlekła choroba przewodu pokarmowego, która zaliczana jest do tzw. zaburzeń osi trzewno-mózgowej. Szacuje się, że IBS dotyka około 10–15% populacji ogólnej, co sprawia, że jest to jedno z najczęstszych schorzeń przewodu pokarmowego na świecie. IBS nie tylko istotnie obniża jakość życia pacjentów, ale również stanowi poważne obciążenie dla systemu opieki zdrowotnej oraz gospodarki ze względu na częste wizyty lekarskie i zmniejszoną wydajność pracy. Od czasu wprowadzenia Kryteriów Rzymskich IV w 2016 r., które ułatwiły precyzyjniejsze rozpoznanie, nastąpił duży postęp w rozumieniu i leczeniu tej choroby. W związku z planowaną rewizją powyższych kryteriów coraz większą uwagę poświęca się poprawie jakości życia osób z IBS, ze szczególnym naciskiem na skuteczne leczenie bólu, będącego kluczowym objawem choroby.
Stłuszczeniowa choroba wątroby związana z zaburzeniami metabolicznymi to najczęściej występująca jednostka chorobowa na świecie. Szacuje się, że częstość jej występowania w populacji ogólnej wynosi ok. 25%. U ok. jednej trzeciej pacjentów następuje progresja choroby do stłuszczeniowego zapalenia wątroby. Mimo nadal nie w pełni wyjaśnionej patofizjologii coraz częściej podkreśla się możliwość zaangażowania w nią mikrobioty jelitowej. Pozwoliło to na wyodrębnienie pojęcia osi jelitowo-wątrobowej. Komunikacja między tymi dwoma organami jest złożona i wzajemna. Możliwość zastosowania celowanej probiotykoterapii w zapobieganiu i leczeniu wielu schorzeń, w tym stłuszczeniowej choroby wątroby, jest tematem coraz większej liczby opublikowanych prac. Analizuje się również możliwość wykorzystania prebiotyków, synbiotyków czy zastosowania przeszczepu mikrobioty jelitowej. Mimo konieczności prowadzenia dalszych badań i niejednoznacznych wyników można wykazać probiotyki o udokumentowanym działaniu zapobiegającym progresji i łagodzącym objawy stłuszczeniowej choroby wątroby. Warto jednak podkreślić, że z uwagi na zróżnicowaną etiologię i wieloczynnikową patofizjologię opisywanej choroby trudno porównywać pomiędzy sobą wyniki badań tego typu.
Oś jelitowo-mózgowa (ang. gut-brain axis – GBA) jest to złożony system komunikacyjny obejmujący autonomiczny i ośrodkowy układ nerwowy, układ neuroendokrynny, immunologiczny oraz mikrobiotę jelitową. Utrzymanie prawidłowego funkcjonowania tej osi jest kluczowe dla zachowania zdrowia psychicznego i funkcji przewodu pokarmowego. Mikrobiota jelitowa ma istotny wpływ na funkcjonowanie osi GBA, m.in. oddziaływanie na barierę jelitową oraz modulację odpowiedzi immunologicznej i neuroprzekaźnikowej. Do głównych szlaków komunikacyjnych osi jelitowo-mózgowej zaliczamy szlaki neuronalne, szlaki neuroendokrynne i szlaki związane z układem immunologicznym. Probiotyki, w szczególności Bifidobacterium longum 35624 + 1714, stanowią obiecujące podejście terapeutyczne w zaburzeniach osi jelitowo-mózgowej, mogące łagodzić zarówno objawy somatyczne, jak i psychiczne. Istnieje potrzeba prowadzenia dalszych badań klinicznych i translacyjnych, które pozwolą na lepsze zrozumienie mechanizmów osi jelitowo-mózgowej i umożliwią opracowanie spersonalizowanych metod leczenia opartych na modulacji mikrobioty.
Podróżowanie, w szczególności do krajów o niskim standardzie sanitarnym, wiąże się ze zwiększonym ryzykiem infekcji. Jak mówią szacunkowe dane, biegunka podróżnych występuje nawet u 20–60% osób, które odwiedzają kraje o niskim statusie ekonomicznym. Jak pokazują statystyki, nawet 33–52% podróżujących nie przestrzega podstawowych zasad higieny związanych z konsumpcją wody i produktów spożywczych. Biegunka podróżnych zazwyczaj trwa do dwóch dni i ustępuje samoistnie, ale w ok. 10% przypadków wymaga udzielenia pomocy medycznej, natomiast w 3% przypadków nawet hospitalizacji. W profilaktyce biegunki podróżnych warto pamiętać o podstawowych zasadach, takich jak unikanie ryzykownych napojów (woda kranowa, napoje z lodem) oraz potraw (surowe, niedogotowane i nieumyte) i stosowanie podstawowych zasad higieny, jak regularne mycie rąk i w razie potrzeby stosowanie środków dezynfekujących.
Eozynofilowe zapalenie przełyku (ang. eosinophilic esophagitis – EoE) to choroba przewlekła o podłożu immunologicznym, zależnym od limfocytów Th2. Klinicznie objawia się dysfunkcją przełyku, a histologicznie naciekiem zapalnym ściany przełyku, w którym dominują eozynofile. Głównym czynnikiem wyzwalającym objawy są alergeny pokarmowe, ale też i wziewne. EoE występuje często u chorych z astmą, atopowym zapaleniem skóry i alergicznym nieżytem nosa. Najdokładniejszą metodą diagnostyczną jest gastroskopia z pobraniem wycinków z przełyku i oceną histopatologiczną. EoE różnicuje się m.in. z chorobą refluksową przełyku (ChRP), której obraz kliniczny jest niekiedy podobny. W leczeniu EoE stosuje się farmakoterapię i dietę eliminacyjną, a w przypadku objawowego zwężenia przełyku czy utknięcia ciała obcego niezbędne bywa leczenie endoskopowe. EoE jest chorobą przewlekłą, jej przebieg jest trudny do przewidzenia, a objawy mogą istotnie obniżać jakość życia pacjenta. Aktualnie nie ma jednoznacznych dowodów, że EoE zwiększa ryzyko raka przełyku.
Czynnościowe zaburzenia przewodu pokarmowego (CZPP) obejmują m.in. zespół jelita nadwrażliwego (ZJN), są także częstym problemem klinicznym zarówno u dzieci, jak i dorosłych, a ich przyczyny mają podłoże psychosomatyczne, somatyczne lub czynnościowe. Kluczową rolę w ich patofizjologii odgrywają nadwrażliwość trzewna oraz zaburzenia osi mózgowo-jelitowo-mikrobiotycznej. W diagnostyce CZPP stosuje się głównie Kryteria Rzymskie IV, a rozpoznanie często opiera się na wykluczeniu innych przyczyn organicznych. Terapia CZPP obejmuje leczenie farmakologiczne, niefarmakologiczne oraz suplementacyjne, w tym koloidalny kwas krzemowy, który dzięki swoim właściwościom ochronnym i adsorpcyjnym może łagodzić objawy takie jak wzdęcia, refluks czy ból brzucha. Preparat ten działa miejscowo, jest bezpieczny, a jego stosowanie może przynieść ulgę wielu pacjentom z CZPP. Szczególną nadzieję budzi jego potencjał w leczeniu ZJN i objawów towarzyszących, co czyni go obiecującą opcją terapeutyczną.
Etiologia występowania nieswoistych chorób zapalnych jelit, do których zaliczamy wrzodziejące zapalenie jelita grubego (WZJG) oraz chorobę Leśniowskiego-Crohna, nadal pozostaje nie w pełni poznana. Brak jednoznacznego czynnika sprawczego powoduje, że obecnie niemożliwe jest leczenie przyczynowe tych schorzeń. Jednym z leków wykorzystywanych w ich terapii jest mesalazyna, która – zwłaszcza w przypadku WZJG – wciąż stanowi pierwszą linię farmakoterapii zarówno w indukcji, jak i utrzymaniu remisji. Kwas 5-aminosalicylowy wykazuje działanie przeciwzapalne wynikające z hamowania syntezy prostaglandyn i leukotrienów oraz hamowania reakcji utleniania w błonie śluzowej jelita. Ze względu na znaczne zróżnicowanie umiejscowienia i rozległości zmian w przebiegu nieswoistych chorób zapalnych jelit konieczne było opracowanie różnych postaci farmaceutycznych mesalazyny, takich jak formy doustne, czopki czy wlewki – po to, by dostarczyć jak największą ilość jej postaci aktywnej do docelowego miejsca działania. Zadaniem niniejszego artykułu jest przybliżenie mechanizmu działania mesalazyny oraz różnic pomiędzy poszczególnymi postaciami farmaceutycznymi.
Witamina B12, zwana również kobalaminą, to związek kluczowy dla prawidłowego funkcjonowania organizmu. Jej obecność wpływa na procesy zachodzące w niemal każdej komórce, od produkcji energii po utrzymanie sprawności układu nerwowego. Choć zapotrzebowanie na tę substancję jest stosunkowo niewielkie, jej niedobór może prowadzić do poważnych konsekwencji zdrowotnych. Warto zrozumieć, jakie mechanizmy decydują o jej wyjątkowości i jak zadbać o odpowiedni poziom tego składnika.
Zakażenie Helicobacter pylori jest jednym z najczęstszych zakażeń przewodu pokarmowego na świecie. Dane z Europejskiego Rejestru Leczenia H. pylori (ang. European Registry on the Management of Helicobacter pylori Infection – Hp-EuReg) z lat 2013–2025 dostarczają unikalnych informacji o skuteczności i bezpieczeństwie stosowanych terapii eradykacyjnych w warunkach codziennej praktyki lekarskiej. W artykule omówiono rolę i znaczenie Hp-EuReg, aktualne strategie terapeutyczne, opracowane na podstawie danych zebranych w Hp-EuReg, ze szczególnym uwzględnieniem terapii poczwórnej zawierającej bizmut (BQT), przestrzegania zaleceń, oporności bakterii na antybiotyki, stosowania probiotyków oraz efektywności leczenia eradykacyjnego w różnych grupach pacjentów. Przedstawiono także rekomendacje dotyczące optymalizacji leczenia i kierunki dalszych badań.