Niealkoholowa stłuszczeniowa choroba wątroby (ang. non-alcoholic fatty liver disease, NAFLD), jest najczęstszą chorobą przewlekłą wątroby. Często współwystępuje z otyłością, cukrzycą typu 2 i zespołem metabolicznym. Przez długi czas może przebiegać bezobjawowo, przez co często pozostaje niewykryta i nieleczona. Długotrwająca NAFLD może prowadzić do marskości wątroby, rozwoju raka wątrobowokomórkowego oraz zwiększa ryzyko chorób sercowo-naczyniowych, takich jak zawał mięśnia sercowego czy udar mózgu. Podstawą leczenia NAFLD jest zmiana stylu życia, głównie poprzez modyfikacje dietetyczne oraz regularną aktywność fizyczną.
Dział: Wiedza praktyczna
Choroba refluksowa przełyku od lat stanowi wyzwanie diagnostyczne i terapeutyczne. Poniższe opracowanie przedstawia aktualne spojrzenie na te problemy w oparciu o najnowszy konsensus Polskiego Towarzystwa Gastroenterologii dotyczący choroby refluksowej przełyku. Dokument systematyzuje wiedzę oraz wskazuje drogi optymalizacji leczenia choroby refluksowej przełyku w odniesieniu do bieżącej wiedzy.
W ostatnim czasie zwraca się coraz większą uwagę na interdyscyplinarne leczenie nowotworów układu pokarmowego. Obecnie zagadnienia dotyczące mikrobiomu jelitowego stają się integralną częścią kompleksowej terapii przeciwnowotworowej. Niezwykle istotne jest indywidualne dopasowanie probiotyków do stanu i potrzeb pacjenta. W pierwszej kolejności należy ustalić cele probiotykoterapii (np. modulacja układu immunologicznego, odbudowa bioróżnorodności, przywrócenie stanu eubiozy, redukcja dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego związanych np. z radioterapią i chemioterapią, poprawa stanu odżywienia oraz jakości życia pacjenta, itp.), a następnie należy monitorować je za pomocą odpowiednich parametrów oraz wystandaryzowanych kwestionariuszy. Dostępne są probiotyki jako preparaty jednoszczepowe oraz jako mieszanka szczepów probiotycznych. Analiza mikrobiomu jelitowego może być pomocna w dobraniu odpowiednich preparatów umożliwiających jego modyfikację.
Pomimo postępu, jaki dokonał się w leczeniu chirurgicznym i systemowym raka trzustki, nowotwór ten nadal charakteryzuje się bardzo złym rokowaniem, z 5-letnią przeżywalnością nieprzekraczającą 9%. Badania ostatnich lat sugerują wpływ zaburzeń mikrobiomu na patogenezę raka trzustki. Dokładne mechanizmy tego zjawiska nie zostały dotychczas poznane. W poniższym artykule zaprezentowano najnowsze informacje dotyczące zróżnicowania składu mikrobiomu w trzustce i jego wpływu na rozwój nowotworu. Przedstawiono hipotezy dotyczące mechanizmów kolonizacji trzustki przez mikroorganizmy. Omówiono ponadto możliwe zastosowanie mikrobiomu jako biomarkera wczesnego wykrywania raka trzustki, a także wpływ modyfikacji mikrobiomu na efekty leczenia.
U wielu chorych na nieswoiste zapalenia jelit (ang. inflammatory bowel disease, IBD), mimo osiągnięcia remisji, utrzymują się objawy czynnościowe ze strony przewodu pokarmowego, przypominające w obrazie klinicznym zespół jelita drażliwego (ang. irritable bowel syndrome, IBS). Wpływają one niekorzystnie na jakość życia pacjentów i wymagają odmiennego postępowania niż IBD. Wieloczynnikowe podłoże patogenetyczne tego zjawiska pozostaje wciąż nie do końca poznane. Z uwagi na podobieństwo symptomów IBS do tych występujących w aktywnej fazie IBD konieczne jest w pierwszej kolejności przeprowadzenie skrupulatnej diagnostyki różnicowej, mającej na celu przede wszystkim wykluczenie procesu zapalnego. Potwierdzenie remisji i pewne rozpoznanie tła czynnościowego objawów umożliwia następnie wdrożenie adekwatnego i zoptymalizowanego leczenia. W terapii zaburzeń czynnościowych w przebiegu IBD stosuje się zarówno metody niefarmakologiczne, w tym dietoterapię i psychoterapię, jak i farmakologiczne o udokumentowanej skuteczności w klasycznym IBS.
Przewlekłe zapalenie trzustki jest postępującą zapalną chorobą powodującą nieodwracalne zmiany w budowie miąższu i struktur przewodowych trzustki, która prowadzi do niewydolności zewnątrz- i wewnątrzwydzielniczej tego narządu. Choroba dotyka coraz większej liczby osób, a koszty leczenia choroby zasadniczej i powikłań stale rosną. Klasyczne PZT, zwykle związane z nadużywaniem alkoholu, paleniem tytoniu lub niektórymi mutacjami genów, najczęściej zaczyna się od nawracających ataków ostrego zapalenia trzustki (OZT), które podstępnie przechodzi w proces zapalny z towarzyszącym przewlekłym wyniszczającym bólem w ciągu 3–5 lat. Typowymi objawami PZT w badaniach obrazowych są jeden lub więcej z następujących: zwapnienia, poszerzenie przewodów trzustkowych i zanik miąższu. Wśród objawów, z którymi zgłaszają się pacjenci, wyróżnić można nawracające bóle brzucha, biegunki tłuszczowe, wymioty i utratę masy ciała. Rekomendowanymi metodami diagnostycznymi są endosonografia, tomografia komputerowa i rezonans magnetyczny.
W wieloczynnikowej patogenezie IBS istotną rolę odgrywają zaburzenia interakcji dwukierunkowej osi jelito-mózg. Mikrobiota jelitowa jest zasadniczym elementem tych interakcji, a dysbioza bakteryjna bezpośrednio wpływa na pozostałe mechanizmy patogenetyczne IBS. Zespół rozrostu bakteryjnego SIBO to zespół objawów żołądkowo-jelitowych spowodowany nadmierną ilością bakterii w jelicie cienkim. Ryzyko wystąpienia SIBO w IBS jest prawie 10 razy wyższe niż u osób bez IBS – SIBO może występować nawet u 84% pacjentów z IBS. Z uwagi na działania niepożądane antybiotyków ogólnoustrojowych i ryzyko powstania antybiotykooporności preferowanym lekiem w eradykacji SIBO jest działający jedynie w jelicie eubiotyk ryfaksymina.
Otyłość, która przyjęła miano pandemii, insulinooporność, niska aktywność fizyczna, prozapalna dieta i zaburzenia w zakresie mikrobiomu jelitowego predysponują do wystąpienia chorób wątroby. Jedną z najczęstszych jednostek chorobowych dotykających wątrobę jest niealkoholowa choroba stłuszczeniowa wątroby, NAFLD, której leczenie opiera się na zmianie stylu życia (dietoterapii i utrzymywaniu regularnej aktywności fizycznej). Literatura naukowa pozwala wysnuć przypuszczenia, że na pracę wątroby można jednak wpływać dodatkowo poprzez manipulację kompozycji mikrobioty zasiedlającej jelita. W tym kontekście rozważa się zastosowanie substancji prebiotycznych oraz preparatów probiotycznych, których wymaganą właściwością jest udokumentowane korzystne działanie na zdrowie gospodarza. Przegląd badań traktujących o tej tematyce wskazuje na to, że probiotyki mogą mogą znaleźć rzeczywiste zastosowanie w terapii chorób wątroby i wsparciu jej funkcjonowania.
Przewlekłe zaparcia są powszechnym problemem zdrowotnym – choruje na nie około 14% światowej populacji. Często wiążą się z odczuwaniem bólu oraz istotnie pogarszają jakość życia pacjenta. Można wyróżnić zaparcia pierwotne i wtórne. Diagnoza powinna być stawiana na podstawie przyjętych kryteriów. Badania dodatkowe powinny być wykonywane w przypadku nieskuteczności terapii początkowej. Leczenie obejmuje identyfikację i eliminację wtórnych przyczyn zaparć, modyfikację stylu życia oraz leczenie farmakologiczne. Lekami pierwszego wyboru są środki osmotycznie czynne i środki stymulujące perystaltykę jelita grubego. Rola probiotyków jest nieudowodniona, natomiast leczenie chirurgiczne powinno być zarezerwowane dla ściśle określonej grupy pacjentów.