Piąta edycja Kryteriów Rzymskich (2026) stanowi aktualizację kryteriów diagnostycznych zaburzeń interakcji jelitowo-mózgowych (DGBI), wcześniej określanych jako zaburzenia czynnościowe przewodu pokarmowego. Wprowadzono trzy nowe jednostki chorobowe: zespół niemożności odbijania, migrenę brzuszną oraz zaburzenia czucia anorektalnego. Zaktualizowano kryteria zespołu jelita nadwrażliwego (IBS), ponownie uwzględniając „dyskomfort” obok bólu brzucha. Obniżono także próg częstości występowania objawów IBS z co najmniej 1 dnia w tygodniu do co najmniej 3 dni w miesiącu w ciągu ostatnich 3 miesięcy oraz doprecyzowano, że ból nie ma charakteru ciągłego i nie jest związany wyłącznie z menstruacją. W zakresie zaburzeń przełyku uwzględniono konsensus Lyon 2.0 dotyczący GERD oraz klasyfikację Chicago v4.0 dla zaburzeń motoryki. Doprecyzowano definicje zespołu dolegliwości poposiłkowych (PDS) i zespołu bólu w nadbrzuszu (EPS) oraz zmodyfikowano pojęcie zespołu bólu brzucha ośrodkowo modulowanego, wyróżniając dwie podkategorie. Uproszczono kryteria zaburzeń pęcherzyka żółciowego i zwieracza Oddiego, ograniczając rolę badań dodatkowych. Zrezygnowano z szerokiej kategorii zaburzeń defekacji, wyszczególniając defekację dyssynergiczną jako odrębną jednostkę chorobową. Ograniczono stosowanie terminu „czynnościowe”, zastępując m.in. „zaparcie czynnościowe” terminem „przewlekłe zaparcie”. Przeorganizowano klasyfikację pediatryczną opierając ją na lokalizacji anatomicznej zamiast na wieku. Wprowadzono wyraźne rozróżnienie między kryteriami klinicznymi i badawczymi, co zwiększa ich użyteczność diagnostyczną. Rozwinięto podejście skoncentrowane na pacjencie z uwzględnieniem opieki wielodyscyplinarnej oraz społecznych determinantów zdrowia, w tym nierówności i stygmatyzacji.
Autor: Agata Mulak
Zgodnie z IV Kryteriami Rzymskimi dyspepsja czynnościowa charakteryzuje się występowaniem przewlekłych i/lub nawracających dolegliwości w postaci uciążliwego uczucia pełności poposiłkowej, wczesnej sytości, bólu i pieczenia w nadbrzuszu bez uchwytnej przyczyny na podstawie rutynowej oceny klinicznej. Ze względu na wysoką częstość występowania dyspepsji czynnościowej, chroniczny i uporczywy charakter jej objawów, brak uchwytnych markerów diagnostycznych oraz ograniczoną skuteczność dostępnych metod leczenia zaburzenie to może sprawiać trudności w praktyce klinicznej. Podstawą właściwego ukierunkowania postępowania diagnostyczno-terapeutycznego w dyspepsji czynnościowej jest kompleksowa i indywidualna ocena stanu pacjenta oparta na szczegółowym badaniu podmiotowym z uwzględnieniem aspektów dietetycznych i psychologicznych oraz badaniu fizykalnym. Problemy diagnostyczne mogą wiązać się z niewłaściwym różnicowaniem objawów oraz z nieodpowiednią kwalifikacją chorych do badań diagnostycznych lub nietrafną interpretacją ich wyników.