Z tego artykułu dowiesz się, że:
REKLAMA
- niedostateczna aktywność laktazy może prowadzić do malabsorpcji laktozy, czyli zaburzonego trawienia i wchłaniania laktozy w jelicie cienkim, co u części osób powoduje objawy nietolerancji,
- najczęstsze objawy nietolerancji laktozy to bóle i skurcze brzucha, wzdęcia, nadmierne gazy, uczucie przelewania w jamie brzusznej, luźne stolce i biegunka,
- objawy skórne nie są typowe dla nietolerancji laktozy i mogą wskazywać na inne przyczyny dolegliwości po spożyciu mleka i jego przetworów,
- diagnostyka dolegliwości związanych ze spożyciem laktozy może obejmować m.in. wodorowo-metanowy test oddechowy, test tolerancji laktozy oraz – w wybranych przypadkach – badania genetyczne,
- prawidłowe rozpoznanie pozwala dostosować dietę bez niepotrzebnego eliminowania wszystkich produktów mlecznych.
Nietolerancja laktozy – czym jest i z czego wynika?
Laktoza jest cukrem występującym naturalnie w mleku i produktach mlecznych. Składa się z glukozy i galaktozy. W jelicie cienkim zostaje rozłożona przez enzym – laktazę, a powstałe w ten sposób cukry proste są następnie wchłaniane. Jeśli organizm produkuje zbyt mało laktazy, niestrawiona laktoza trafia do jelita grubego, gdzie jest fermentowana przez bakterie jelitowe. Niestrawiona laktoza oraz produkty jej bakteryjnej fermentacji, w tym gazy, mogą odpowiadać za charakterystyczne objawy.
Niedobór laktazy może mieć charakter pierwotny, związany z genetycznie uwarunkowanym zmniejszaniem aktywności laktazy po okresie niemowlęcym albo wtórny, np. w następstwie chorób lub uszkodzenia błony śluzowej jelita cienkiego. Rzadziej występuje wrodzony niedobór laktazy, a u wcześniaków może pojawić się przejściowy niedobór związany z niedojrzałością przewodu pokarmowego.
Jak objawia się nietolerancja laktozy?
Objawy nietolerancji laktozy dotyczą przede wszystkim układu pokarmowego. Pojawiają się najczęściej od kilkudziesięciu minut do kilku godzin po spożyciu produktów zawierających laktozę i mogą obejmować, m.in:
- bóle i skurcze brzucha,
- wzdęcia i nadmierne oddawanie gazów,
- dyskomfort w okolicach brzucha,
- przelewanie lub „bulgotanie” w jamie brzusznej,
- luźne stolce lub biegunkę,
- nudności.
Rodzaj i nasilenie objawów są kwestią indywidualną. Znaczenie mają, m.in. ilość spożytej laktozy oraz aktywność laktazy. Objawy skórne nie należą do typowych objawów nietolerancji laktozy. Wystąpienie pokrzywki, obrzęku czy innych zmian skórnych po spożyciu mleka lub produktów je zawierających, wymaga rozważenia innych przyczyn, w tym alergii na białka mleka krowiego.
Nietolerancja laktozy – jakie badania wykonać?
Samo występowanie dolegliwości po spożyciu nabiału nie wystarcza do jednoznacznego rozpoznania nietolerancji laktozy. W procesie diagnostycznym uwzględnia się charakter objawów, ich związek ze spożyciem laktozy oraz wyniki odpowiednio dobranych badań.
Jedną z najczęściej stosowanych metod jest wodorowo-metanowy test oddechowy. Podczas badania, po spożyciu roztworu laktozy w kolejnych próbkach wydychanego powietrza oznacza się stężenie wodoru i metanu. Wzrost stężenia tych gazów może wskazywać na malabsorpcję laktozy. Dla rozpoznania klinicznej nietolerancji istotne jest również wystąpienie objawów po podaniu laktozy.
Test wodorowo-metanowy można wykonać, m.in. w ALAB laboratoria: https://www.alab.pl/badanie/nietolerancja-laktozy-test-wodorowo-metanowy
W diagnostyce można wykorzystać również test tolerancji laktozy. Polega on na oznaczeniu stężenia glukozy we krwi na czczo, a następnie w określonych odstępach czasu po doustnym przyjęciu laktozy. Metoda ta jest obecnie stosowana rzadziej niż test oddechowy i może stanowić metodę alternatywną w wybranych przypadkach.
Inną możliwością jest badanie wariantów genetycznych związanych z utrzymywaniem lub zanikiem aktywności laktazy, np. wariantu −13910 C/T w regionie regulatorowym związanym z ekspresją genu LCT. Pozwala ono ocenić predyspozycję genetyczną do pierwotnego niedoboru laktazy (zaniku aktywności laktazy), który jest częstą przyczyną malabsorpcji laktozy. Badanie nie wykrywa wtórnego niedoboru laktazy i samo nie pozwala stwierdzić, czy po spożyciu laktozy występują objawy kliniczne.
Pomocniczo w rozpoznaniu nietolerancji laktozy może być stosowana również dieta eliminacyjna. Polega na czasowym wyeliminowaniu laktozy z jadłospisu, a następnie jej ponownym wprowadzeniu. Ustąpienie dolegliwości podczas eliminacji i ich ponowne pojawienie się po spożyciu produktów zawierających laktozę może sugerować nietolerancję. Zastosowanie diety eliminacyjnej powinno być zlecone i monitorowane przez lekarza i/lub dietetyka.
Należy pamiętać, że ostateczny wybór metody diagnostycznej powinien być dostosowany przez lekarza do występujących objawów i indywidualnej sytuacji klinicznej pacjenta. Wynik badań powinien zinterpretować specjalista uwzględniając informacje zebrane podczas wywiadu lekarskiego. Na tej podstawie może rozpoznać nietolerancję laktozy lub uznać ją za mało prawdopodobną oraz zalecić odpowiednie postępowanie.
Podsumowanie
Niedobór laktazy może prowadzić do malabsorpcji laktozy, która u części osób powoduje objawy określane jako nietolerancja laktozy. Objawy nie są jednak charakterystyczne wyłącznie dla tej dolegliwości, dlatego w przypadku ich nawracania, należy skonsultować je z lekarzem i rozważyć odpowiednie badania diagnostyczne. Indywidualnie dobrane testy pomagają ustalić przyczynę problemów i uniknąć niepotrzebnych ograniczeń dietetycznych.
Bibliografia
- Mądry E., Krasińska B., Walkowiak J., Adamczak-Ratajczak A., Hipolaktazja, zespół złego wchłaniania laktozy, nietolerancja laktozy, Family Medicine & Primary Care Review, 2011, 2, 334–336.
- Misselwitz B., Pohl D., Frühauf H., Fried M., Vavricka S.R., Fox M.R., Lactose malabsorption and intolerance: pathogenesis, diagnosis, and treatment, United European Gastroenterology Journal, 2013, 1(3), 151–159.
- Szaniawska J., Nowak J., Nietolerancja laktozy – żywieniowe ryzyko niedoboru wapnia, Forum Medycyny Rodzinnej, 2023, 17(2), 87-98.
- https://www.alab.pl/centrum-wiedzy/nietolerancja-laktozy/ (dostęp: 12.08.2026)
